Polska bogaci się szybciej niż żyje

W ostatnich dwóch dekadach Polska należała do najszybciej bogacących się krajów Unii Europejskiej. Nasze PKB rosło szybko, a poziom życia wyraźnie się podniósł. Jest jednak jeden wskaźnik, który nie nadążył za portfelem. To długość naszego życia. To nie jest kwestia medyczna, lecz gospodarcza — pytanie o kapitał ludzki i policzalną stratę.

Zarabiamy jak Zachód, żyjemy jak Wschód

W 2024 roku przeciętne trwanie życia w Polsce wyniosło według GUS 78,5 roku. Średnia unijna sięgnęła 81,7 roku, według danych wstępnych Eurostatu. Dystans to ponad trzy lata.

W zestawieniu 27 państw UE Polska zajmuje 21. miejsce. Krócej żyją mieszkańcy tylko sześciu krajów. Są to Bułgaria, Rumunia, Łotwa, Węgry, Litwa i Słowacja.

Źródło: Eurostat, dane wstępne za 2024 r.; dla Polski dodatkowo GUS (tablice trwania życia 2024).

Te liczby czytam przez własne doświadczenie: praca w Instytucie Holispace, blisko pacjentów, nauczyła mnie jednego. Zdrowie to kapitał, który pozwala realizować pasje i rozwijać się zawodowo — a kiedy się kończy, gasną oba. Jako mentorka towarzyszę osobom, które potrzebują na chwilę się zatrzymać, spojrzeć na swój kalendarz z uważnością i wspólnie wybrać jeden priorytet. Bo zwykle nie brakuje nam wiedzy, co jest ważne, brakuje momentu, w którym świadomie to układamy.

Najwięcej mówi jednak tempo. Od wejścia do UE w 2004 roku żyjemy dłużej o 3,8 roku. W ostatniej dekadzie przybyło jednak zaledwie 0,9 roku. Od 2014 roku Polska przestała zbliżać się do średniej unijnej. Konwergencja gospodarcza wciąż trwa a zdrowotna się zatrzymała.

Przeciętne trwanie życia w UE w 2024 r. — Polska na 21. miejscu. Źródło: Eurostat (dane wstępne); dla Polski GUS — 78,5 roku.

Paradoks, który łamie regułę ekonomii

Zwykle działa prosta zależność. Im bogatszy kraj, tym dłużej żyją jego mieszkańcy. W całej UE związek między PKB na głowę a długością życia jest wyraźny. Polska z tej zależności wypadła. Dorobiliśmy się zamożności kraju zachodniego. Długość życia mamy wciąż bliżej wschodniej granicy Unii. To oznacza jedno. Nie zamieniamy rosnącego bogactwa na dłuższe, zdrowe życie obywateli. A to jest podręcznikowa definicja zmarnowanego kapitału.

Polski mężczyzna — najkrótsze życie w regionie

Największą wyrwę widać u mężczyzn. W 2024 roku Polak żył przeciętnie 74,9 roku. Polka — 82,3 roku. Różnica przekracza siedem lat. To jedna z najwyższych luk płci w całej Unii. Większa jest już tylko w Rumunii oraz w krajach bałtyckich. Polski 65-latek ma przed sobą jeszcze 16,5 roku życia. To o 2,2 roku mniej niż jego rówieśnik w UE. Powód jest konkretny. Polscy mężczyźni zbyt często umierają przedwcześnie, jeszcze przed emeryturą.

Jedną z głównych przyczyn jest alkohol. Dane raportu NIZP PZH-PIB z 2025 roku są jednoznaczne. Umieralność polskich mężczyzn z przyczyn związanych z alkoholem była ponad dwukrotnie wyższa niż średnio w UE. Dokładnie o 114 procent, według danych za 2022 rok.

Alkohol odpowiada za blisko 10 % wszystkich utraconych lat życia polskich mężczyzn. Jest też druga liczba, która powinna zatrzymać każdego decydenta. Samobójstwa odbierają polskim mężczyznom więcej potencjalnych lat życia niż rak płuca.

Na zdrowie wydajemy wciąż za mało

Druga przyczyna leży w finansowaniu. Przez całą dekadę Polska wydawała na ochronę zdrowia średnio 6,4 procent PKB. To była jedna z najniższych wartości w całej Unii Europejskiej. W 2023 roku nakłady zbliżyły się do 7 procent PKB. Wydatki rosną, ale realnie ledwie nadążają za wzrostem gospodarki. Inwestujemy w zdrowie wolniej niż się bogacimy.

To nie koszt – to niewykorzystany kapitał

Tę zależność pomija większość debaty publicznej. Długość życia w zdrowiu to nie kategoria socjalna. To zmienna makroekonomiczna. Każdy rok, w którym obywatel jest sprawny, to rok jego produktywności. To rok konsumpcji, odprowadzanych podatków i przekazywanego doświadczenia. Każdy rok stracony przedwcześnie to ubytek po stronie kapitału ludzkiego. W kraju, który gwałtownie się starzeje, ten ubytek boli podwójnie. Bo starzejące się społeczeństwo to równocześnie rynek — srebrna gospodarka (Silver Economy) staje się jednym z motorów wzrostu.

Ekonomia długiego życia opiera się właśnie na tej zmianie optyki. W ekonomii długowieczności (longevity) liczy się nie sama długość życia, lecz healthspan — lata przeżyte w pełnej sprawności. Polski problem nie polega na tym, że żyjemy za długo. Polega na tym, że zdrowe lata kończą się zbyt wcześnie.

Co z tym powinni zrobić liderzy

To nie jest wyłącznie zadanie dla ministra zdrowia. To zadanie dla każdego, kto zarządza ludźmi i kapitałem. Pracodawca, który księguje zdrowie zespołu po stronie kosztów, myśli kategoriami minionej epoki. Zdrowie pracownika to aktywo. Decyduje o produktywności i o ciągłości kompetencji. Prewencja jest tańsza niż leczenie skutków. Ta zasada obowiązuje w medycynie i w bilansie firmy. Przewagę zbudują organizacje, które potraktują zdrowie ludzi jako inwestycję strategiczną. Reszta będzie płacić rachunki za absencję, rotację i utraconą wiedzę.

Most wzmacnia się przed pęknięciem

Przez kilkanaście lat brałam udział w dużych, strategicznych projektach infrastruktury budowlanej. Inżynieria uczy jednej rzeczy bez wyjątku. Trwałość projektuje się na początku, nie naprawia na końcu. Z polskim zdrowiem jest identycznie. Mamy zachodnie PKB i wschodnią długość życia. Tę lukę można potraktować dwojako. Jako koszt, który będziemy biernie ponosić, albo jako rynek i kapitał, które warto zagospodarować. Ten wybór podejmujemy teraz. Każdy rok zwłoki ma swoją cenę. Liczoną w latach życia i w miliardach złotych.

O autorce

Weronika Ławniczak — założycielka i CEO Instytutu Holispace, promotorka ekonomii długiego życia i Silver Economy, mentorka liderów w obszarze Executive Longevity & Leadership.

Nota o źródłach i danych

Wszystkie liczby pochodzą ze źródeł pierwotnych i są opatrzone rocznikiem. Przeciętne trwanie życia w Polsce za 2024 rok podaję za GUS (tablice trwania życia, publikacja z 30 lipca 2025): ogółem 78,5 roku, mężczyźni 74,9, kobiety 82,3. Średnie trwanie życia w UE oraz ranking państw podaję za Eurostatem (dane wstępne za 2024, opublikowane we wrześniu 2025; UE 81,7 roku).

Uwaga metodologiczna: w marcu 2026 Eurostat opublikował skonsolidowane dane za 2024 rok w nowej metodologii, w której średnia UE wynosi 81,5 roku. Różnica wobec 81,7 wynika ze zmiany metody, nie z realnego pogorszenia. Dane o nakładach na zdrowie oraz analizę konwergencji przytaczam za analizą money.pl (Grzegorz Siemionczyk). Dane o umieralności związanej z alkoholem pochodzą z raportu NIZP PZH-PIB „Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowania 2025” (dane za 2022 rok).